https://gpb.uk.ac.ir/ مجله ژنتیک و به‌نژادی گیاهی fa daily 1 Fri, 21 Jun 2024 00:00:00 +0330 Fri, 21 Jun 2024 00:00:00 +0330 https://gpb.uk.ac.ir/article_4710.html هدف: مطالعات همبستگی ژنوتیپی و فنوتیپی بین صفات گیاهی در برنامه‌ریزی، ارزیابی و تعیین معیارهای انتخاب برای صفات موردنظر در یک برنامه اصلاحی مفید است. مطالعه حاضر باهدف برآورد ضرایب همبستگی فنوتیپی و ژنوتیپی بین عملکرد میوه و صفات منتسب به عملکرد و بررسی اثرات مستقیم و غیرمستقیم صفات مربوط به عملکرد میوه با استفاده از تحلیل ضریب علیت و انتخاب لاین‌های برتر با استفاده از شاخص انتخاب ژنوتیپ ایده‌­آل (SIIG) انجام شد.مواد و روش‌­ها: بذور 50 ژنوتیپ فلفل شیرین غیردلمه­‌ای (C. annuum L.) از بخش ژرم پلاسم موسسه تحقیقات ژنتیک گیاهی و گیاهان زراعی (IPK) آلمان دریافت و با 5 نسل خودگشنی، لاین خالص آن تهیه شد. بذور لاین‌­های خالص در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در شرایط گلخانه‌­ای کشت و 12 صفت کمی و کیفی مورد ارزیابی قرار گرفت. تجزیه واریانس داده‌ها، ضرایب همبستگی، تجزیه رگرسیون و تجزیه علیت با استفاده از نرم‌افزار برخط OPSTAT انجام شد. به‌منظور گزینش لاین‌های برتر بر اساس ادغام عملکرد و صفات تأثیرگذار بر آن از روش SIIG استفاده شد.نتایج: بر اساس نتایج تجزیه واریانس تفاوت معنی‌داری بین لاین‌های مورد ارزیابی برای همه صفات موردمطالعه در سطح احتمال یک درصد مشاهده شد که بیانگر تنوع ژنتیکی در بین لاین‌های موردمطالعه بود. عملکرد میوه همبستگی مثبت و معنی‌داری با تعداد میوه در چین، قطر میوه، طول میوه، طول دم میوه، ضخامت پریکارپ، درصد ماده خشک و وزن میوه داشت. در مدل رگرسیونی عملکرد به‌عنوان متغیر وابسته و سایر صفات به‌­عنوان متغیرهای مستقل موردمطالعه قرار گرفتند و پنج صفت وزن میوه، تعداد میوه، درصد ماده خشک، طول میوه و قطر آن به‌­عنوان مؤثرترین صفات بر عملکرد میوه تعیین شدند. بر اساس نتایج تجزیه علیت، وزن میوه و تعداد میوه در بوته، بیشترین اثر مستقیم و مثبت را بر عملکرد میوه داشتند (به‌ترتیب 63 و 44 درصد). انتخاب لاین‌ها بر اساس شاخص SIIG منجر به‌گزینش پنج لاین 237، 334، 389، 296، 400 و 318 با کمترین فاصله از ژنوتیپ ایده‌­آل شد.نتیجه‌­گیری: با توجه به نتایج به‌دست‌آمده و بر اساس مطالعه ضریب علیت، انتخاب برای وزن میوه، طول میوه، تعداد میوه در بوته، قطر میوه و درصد ماده خشک به‌طورکلی بهره‌وری فلفل شیرین را افزایش خواهد داد. همچنین استفاده از شاخص انتخاب ژنوتیپ ایده‌آل منجر به‌گزینش لاین‌ها و ژنوتیپ‌­هایی خواهد شد که به‌طور هم‌زمان ازنظر صفات مذکور در بهترین حالت ممکن قرار دارند. لذا لاین‌های 318، 296، 400، 389، 324 و 237 برای مطالعات بعدی در مسیر تولید بذر هیبرید گزینش و پیشنهاد می‌گردند. https://gpb.uk.ac.ir/article_4711.html چکیده هدف: microRNAها مولکول­های RNA غیرکدکننده کوچک هستند که در تنظیم بیان ژن­‌ها نقش دارند. microRNAها توسط RNA پلیمراز  II رونویسی می‌­شوند و پیش‌­سازهایی تولید می­‌کنند که تحت یک سری رویدادهای برش قرار می­‌گیرند تا microRNA بالغ را تشکیل دهند. این مولکول­‌های RNA غیرکدکننده کوچک با استفاده از کمپلکس RISC نقش تنظیمی خود را انجام می­‌دهند. microRNAها نقش مهمی در فرآیندهای مختلف گیاه از جمله رشد، نمو و پاسخ به محرک‌­های زیستی و غیرزیستی ایفا می­‌کنند. این پژوهش با هدف شناسایی microRNAهای حفاظت‌شده و ژن­‌های هدف آن­ها در گیاه دارویی کیسه کشیش صورتی (Capsella rubella) که گیاهی یک ساله با اثرات ضد انقباضی و ضد التهابی می­‌باشد، انجام شد.مواد و روش‌ها: با استفاده از microRNAهای آرابیدوپسیس رونوشت­‌های همولوگ آن­‌ها در C. rubella شناسایی شد. سپس ساختار ساقه–حلقه تولیدکننده microRNAهای بالغ ترسیم شده، بخشی از توالی ساختار ساقه–حلقه که microRNA بالغ را شامل می­‌شود، مشخص گردید و در نهایت ژن­‌های هدف بالقوه هرکدام از microRNAها مشخص شدند.نتایج : سه microRNA حفاظت‌­شده در این گیاه با نام‌­های Cru-miR156، Cru-miR169 و Cru-miR171 شناسایی شدند. برای این سه microRNA در مجموع 12 ژن هدف بالقوه شناسایی شد. این ژن‌­ها عمدتا فاکتورهای رونویسی هستند که در بسیاری از فرآیندهای مهم گیاه مانند انتقال فاز رویشی به زایشی و پاسخ به تنش‌­ها ایفای نقش می‌­کنند.نتیجه‌گیری:  تاکنون هیچ microRNA برای این گیاه در پایگاه­ اطلاعاتی miRBase معرفی نشده و این اولین گزارش در زمینه microRNAها و ژن­‌های بالقوه آن­ها در گیاه C. rubella می­باشد. این یافته‌ها می‌­توانند درک بهتر فرآیندهای تحت کنترل microRNAها از رشد و نمو گرفته تا پاسخ به تنش‌­های محیطی را در این گیاه موجب شود. https://gpb.uk.ac.ir/article_4712.html چکیده هدف: گوجه‌فرنگی گیلاسی واریته‌‌ای از گوجه‌فرنگی است که مصرف آن رو به افزایش و به‌طور عمده برای مصرف تازه‌خوری استفاده می‌شود. ویژگی‌های میوه گوجه فرنگی تحت تاثیر ژن‌های بزرگ‌اثر متعدد از جمله ژن بزرگ‌اثر lc است. این پژوهش به‌منظور بررسی اثر ژن lc بر برخی صفات موثر در بازارپسندی میوه گوجه‌فرنگی گیلاسی انجام شد.مواد و روش‌ها: در این مطالعه ژن lc توسط تلاقی برگشتی به پس‌زمینه لاین امید بخش K33 گوجه گیلاسی انتقال داده شد. رقم زراعی پردیس به‌عنوان والد دهنده ژن lc و لاین K33 به‌عنوان والد تکراری استفاده گردید. صفات بازارپسندی شامل وزن میوه، قطر میوه، طول میوه، pH، ماندگاری، وزن پالپ، حجم پالپ و قطر پریکارپ در نسل BC1 این تلاقی اندازه‌گیری شد. همچنین نمونه‌برداری DNA از برگ تمام ژنوتیپ‌های نسل BC1 جهت گزینش ژنوتیپ‌های حاوی ژن lc انجام شد. پس از انجام PCR، ژنوتیپ‎های مورد مطالعه به دو گروه ژنوتیپ‌های حاوی ژن lc و ژنوتیپ‌های فاقد ژن lc تقسیم شدند. بر این اساس آزمون‌های MANOVA و t برای بررسی تفاوت دو گروه انجام شد.نتایج: نتایج آزمون MANOVA نشان داد که دو گروه ژنوتیپی از نظر تمام صفات اندازه‌گیری شده تفاوت داشتند. در ادامه نتایج آزمون t برای هر یک از صفات نشان داد که دو گروه در صفات وزن میوه، قطر میوه، وزن پالپ و حجم پالپ اختلاف معنی‌دار در سطح احتمال 5 داشتند. میانگین ژنوتیپ‌های حاوی ژن lc برای صفات یاد شده در قیاس با ژنوتیپ‌های فاقد ژن lc بیشتر بود. در حالی‌که برای صفات طول میوه، pH، ماندگاری و قطر پریکارپ اختلاف معنی‌دار دیده نشد. برای صفات وزن و قطر میوه میانگین ژنوتیپ‌های دارای ژن lc به‌ترتیب 2/12 و 8/2 بود. درحالی که میانگین ژنوتیپ‌های فاقد ژن lc برای این صفات به‌ترتیب 97/7 و 39/2 بود. برای صفات وزن و حجم پالپ نیز میانگین ژنوتیپ‌های دارای ژن lc به‌ترتیب 64/3 و 44/3 و میانگین ژنوتیپ‌های فاقد ژن lc 8/1 و 08/2 بود.نتیجه‌گیری: ژن lc در افزایش مقدار اندازه و پالپ میوه اثر‌گذار بود و تاثیری بر pH آن نداشت. به‌نظر می‌رسد که عدم تغییر pH در کنار افزایش وزن و قطر میوه و میزان پالپ آن اثر مثبتی بر کیفیت میوه دارد. https://gpb.uk.ac.ir/article_4713.html هدف: این پژوهش به‌منظور بررسی ارتباط میان عملکرد میوه و صفات فتوسنتزی و مورفولوژیکی در گوجه‌فرنگی و همچنین ارزیابی سهم ژنتیکی در کنترل این صفات انجام شد. هدف نهایی، شناسایی ژنوتیپ‌هایی با ویژگی‌های مطلوب است که به بهبود عملکرد میوه گوجه‌فرنگی کمک کند.مواد و روش‌ها: این آزمایش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در گلخانه تحقیقاتی پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی، دانشگاه شهید باهنر کرمان اجرا شد. در این آزمایش ۲۵ ژنوتیپ گوجه‌فرنگی با منشا جغرافیایی از کشورهای مختلف و متنوع از نظر شکل و رنگ، کشت گردیدند و صفات تعداد گل در بوته، تعداد میوه در بوته، عملکرد میوه، وزن تک میوه، تعداد کاسبرگ، طول میوه، عرض میوه، تعداد روز تا رسیدگی، میزان کلروفیل، میزان CO2 زیر روزنه­ای، میزان تعرق، هدایت روزنه­ای، سرعت فتوسنتز، طول برگ مرکب، طول دمبرگ، عرض برگ مرکب و تعداد برگچه بالغ اندازه‌گیری شدند. علاوه بر تجزیه واریانس و مقایسه میانگین صفات، همبستگی­های ژنتیکی و فنوتیپی، ضریب تنوع ژنتیکی و فنوتیپی، وراثت‌پذیری عمومی برای هر صفت و تجزیه علیت برای بررسی اثرات مستقیم و غیرمستقیم صفات بر عملکرد میوه انجام شد.نتایج: نتایج نشان داد که صفاتی مانند تعداد روز تا رسیدگی، سرعت فتوسنتز، عملکرد میوه و تعداد گل در بوته بالاترین وراثت‌پذیری را داشتند، در حالی که صفات هدایت روزنه‌ای و طول دمبرگ کمترین وراثت‌پذیری را نشان دادند. همچنین تنوع ژنتیکی و فنوتیپی صفاتی چون عملکرد میوه و وزن تک میوه، تعداد کاسبرگ، سرعت فتوسنتز و تعداد گل بیشتر از سایر صفات بود. برخی صفات مانند وزن میوه اثر مستقیم مثبت و صفاتی مانند سرعت فتوسنتز، طول دمبرگ و عرض برگ اثر مستقیم منفی بر عملکرد میوه داشتند.نتیجه‌گیری: این مطالعه اهمیت رابطه بین صفات مورفولوژی، فتوسنتزی و عملکردی را برای بهبود عملکرد میوه گوجه‌فرنگی نشان داد. نتایج نشان داد که ژنوتیپ‌هایی با ویژگی‌هایی مانند وزن تک میوه بالا، هدایت روزنه‌ای مناسب و کنترل فرآیندهای فتوسنتزی می‌توانند محصولی با عملکرد بالا تولید کنند. برتری ژنوتیپ آناناسی در صفات عملکردی، ژنوتیپ قرمز دندانه‌دار در صفات مورفولوژی و ژنوتیپ آریا در صفات فتوسنتزی، حاکی از پتانسیل آن‌ها برای استفاده در برنامه‌های اصلاحی برای بهبود عملکرد میوه گوجه­فرنگی است. https://gpb.uk.ac.ir/article_4717.html چکیده هدف: آویشن یک گیاه دارویی و ادویه‌ای مهم است و در طی قرون مختلف در تغذیه به‌عنوان یک ادویه و درمان برای کنترل عفونت‌ها و التهاب‌ها در بهبود سلامت و کیفیت زندگی انسان مؤثر بوده است. قارچ میکوریزا آربوسکولار در همزیستی با گیاهان باعث بهبود تغذیه و کاهش اثرات منفی تنش‌های خشـکی و شوری در آن‌ها می‌شود. این مطالعه با هدف بررسی اثر قارچ میکوریزا آربوسکولار در شرایط تنش و عدم تنش خشکی بر برخی صفات مورفولوژیک در سه گونه آویشن انجام شد.مواد و روش‌ها: در این مطالعه، طی یک آزمایش فاکتوریل با سه تکرار تأثیر تنش خشکی با دو سطح (90 و 50 درصد ظرفیت زراعی)، و اعمال قارچ میکوریزا آربوسکولار در دو سطح (کاربرد یا عدم کاربرد قارچ) بر برخی صفات مورفولوژیک نُه اکوتیپ از سه گونه آویشن شامل Thymus vulgaris، T. pulegiodes وT. serpyllum  در شرایط گلخانه مورد بررسی قرار گرفت. صفات مورد بررسی در این پژوهش شامل صفات مورفولوژیکی از جمله ارتفاع بوته، مساحت برگ، عرض برگ، طول برگ و وزن تر بوته بود.نتایج: نتایج تجزیه واریانس نشان داد به‌جز اثر متقابل تنش و قارچ میکوریزا بر ارتفاع بوته و اثر میکوریزا بر طول برگ و وزن تر بوته، اثر عوامل اصلی شامل اکوتیپ، تنش خشکی و اعمال قارچ میکوریزا و اثرات متقابل دو طرفه و سه طرفه این عوامل بر صفات مورد بررسی بسیار معنی‌دار بود. هرچند میزان شدت تغییرات اکوتیپ‌ها تحت تاثیر تنش خشکی و اعمال قارچ متفاوت بود، اما در کل تنش خشکی باعث کاهش در اغلب صفات از جمله ارتفاع بوته، طول برگ، مساحت برگ و وزن تر بوته گردید. از طرف دیگر به‌کارگیری قارچ میکوریزا افزایش مقادیر صفات را در اغلب اکوتیپ‌ها با شدت‌های متفاوت در هر دو شرایط رطوبتی به‌دنبال داشت.نتیجه‌گیری: به‌کارگیری قارچ میکوریزا می‌تواند اثرات منفی ناشی از تنش خشکی را تعدیل و در برخی موارد به‌طور کامل جبران نماید. لذا برای بهبود صفات گونه‌های آویشن استفاده از این قارچ در شرایط تنش و بدون تنش خشکی توصیه می‌شود. https://gpb.uk.ac.ir/article_4714.html هدف: نخل خرما با نام علمی (Phoenix dactylifera L) گیاهی تک‌‌لپه از خانواده پالماسه است که در نواحی گرمسیری و نیمه‌گرمسیری و بسیاری از کشورها از جمله ایران پرورش می‌یابد. در تحقیق حاضر تنوع ژنتیکی درون گونه­ای 15 رقم نخل خرما از برخی مناطق جنوب استان سیستان و بلوچستان بر اساس ناحیه بین‌ژنی trnH-psbA مورد بررسی قرار گرفت.مواد و روش‌ها: پس از نمونه‌­­برداری از برگ‌های جوان، استخراج DNA به‌روش دلاپورتا و سپس PCR با استفاده از پرایمرهای ژن‌trnH-psbA  انجام شد. محصولات تکثیر شده جهت توالی‌یابی ارسال شدند.نتایج: پس از دریافت نتایج تعیین توالی، کیفیت توالی‌­ها با استفاده از نرم افزار Chromas بررسی شد و در ادامه با استفاده از نرم افزارهای BioEdit وMEGA7 هم­ردیف­‌سازی توالی­‌ها انجام شد. آنالیز توالی‌­های به‌­دست آمده نشان داد که در ناحیه بین‌ژنی trnH-psbA در مجموع 787 جایگاه شناسایی شد. مقدار متوسط عددی جایگزینی‌های مترادف و غیرمترادف (dN/dS) حدود 25/0 بود که نشان‌دهنده گزینش‌های مثبت و خالص در روند انتخاب طبیعی ارقام مورد مطالعه می‌باشد. در ادامه دندروگرام روابط فیلوژنتیک و ماتریس تشابه توالی­‌ها ترسیم شد و نتایج نشان داد که از نظر ناحیه بین‌ژنی trnH-psbA ژنوتیپ‌های گازالو 11 و شندشکند 10 از سراوان با ضریب 046/0 دارای بیشترین فاصله ژنتیکی از یکدیگر بودند. براساس دندوگرام حاصل از تجزیه کلاستر، ارقام مورد مطالعه در 4 گروه مختلف قرار گرفتند. رقم گازلو 11 از سراوان در گروه اول، شندشکند 10 از سراوان در گروه دوم، پیمازو 16 از جالق در گروه سوم و بقیه 12 ژنوتیپ خرمای مورد بررسی در گروه چهارم قرار گرفتند.نتیجه‌گیری: در مجموع نتایج این تحقیق نشان داد که نشانگر trnH-psbA جهت ارزیابی تنوع درون گونه­‌ای ارقام مختلف نخل خرما می­‌تواند مناسب باشد. برای حصول اطلاعات جامع‌تر، نیاز به انجام تحقیقات بیشتری است و پیشنهاد می‌شود که تنوع این ارقام به‌وسیله دیگر بارکدهای DNA و همچنین سایر نشانگرهای مولکولی مناسب نیز بررسی شود.